Veel kinderen dromen ervan om later boswachter te worden. Ze zien iemand die buiten werkt, dieren kent en voor de natuur zorgt. Maar boswachters ontstaan niet van de ene op de andere dag.
Boswachter worden begint met verwondering.
Met een spoor in het zand. Met een vogel die zingt. Met een verhaal over reeën die leven in het landschap zonder dat je ze altijd ziet. Het begint wanneer kinderen leren kijken naar de wereld om hen heen.
Daarbij spelen ouders, leerkrachten, vrijwilligers en andere opvoeders een belangrijke rol. Zij helpen kinderen ontdekken, vragen stellen en verbanden leggen tussen wat zij zien en wat er in de natuur gebeurt.
Het Jaarwiel van mens en ree
Het Jaarwiel van Kenniscentrum Reeën is ontstaan vanuit een opvallende ontdekking: Zowel reeën als het onderwijs beginnen een nieuwe cyclus direct na de zomer.
Bij reeën start in juli en augustus de bronsttijd. Daarmee begint biologisch gezien de volgende generatie. De resultaten daarvan worden pas veel later zichtbaar wanneer in het voorjaar de kalveren worden geboren.
Ook in het onderwijs begint na de zomer een nieuwe cyclus. Een nieuw schooljaar start, kinderen ontmoeten nieuwe leerkrachten, ontwikkelen nieuwe vaardigheden en zetten nieuwe stappen in hun groei.
Traditioneel geldt hetzelfde voor veel vormen van landbouw: de oogst levert ervaringen op voor een nieuw seizoen en vormt de basis voor verdere ontwikkeling.
In al deze systemen zien we hetzelfde patroon:
ervaringen opdoen → kennis delen → voorbereiden → ontwikkelen → zichtbaar resultaat → doorgeven
Dat vormt de basis van het Jaarwiel KcR.
1. Boswachter worden begint met kennis delen: Inwijden
Augustus - januari
Een nieuwe cyclus begint met wat anderen hebben geleerd.
Volwassenen delen ervaringen, verhalen en kennis over reeën, natuur en landschap. Kinderen maken kennis met nieuwe onderwerpen en ontdekken dat er achter wat zij buiten zien een hele wereld schuilgaat.
Activiteiten:
- verhalen vertellen over dieren en seizoenen;
- foto's en video's bekijken;
- natuurervaringen delen;
- een spreekbeurt of presentatie verzorgen;
- ervaringen van eerdere groepen bespreken.
Hier ontstaat nieuwsgierigheid.
kennen → begrijpen → willen ontdekken
2. Ruimte maken voor ontdekking: Bewustmaken
Februari - maart
De lente komt eraan.
Leerkrachten, ouders en begeleiders helpen kinderen vooruit te kijken naar wat er buiten gaat gebeuren. Ze maken kinderen bewust van veranderingen in de natuur en bereiden hen voor op hun eigen ontdekkingen.
Activiteiten:
- seizoenen volgen;
- natuurwaarnemingen plannen;
- vragen verzamelen;
- voorspellen wat er in het voorjaar zal gebeuren.
Hier ontstaat verwachting.
verwachten → nieuwsgierig worden
3. Ontdekken waar je goed in bent: Talenten ontdekken
Maart - mei
Nu komt de natuur tot leven.
Kinderen gaan zelf kijken, luisteren, ruiken en ervaren. Ze ontdekken dat niet iedereen dezelfde dingen ziet.
Het ene kind ziet direct sporen.
Het andere kind hoort verschillen in vogelgeluiden.
Weer een ander stelt voortdurend vragen.
Zo worden talenten zichtbaar.
Activiteiten:
- naar sporen zoeken;
- dieren observeren;
- tekenen en fotograferen;
- verhalen schrijven;
- natuuronderzoek uitvoeren.
Hier ontstaat inzicht in eigen kwaliteiten.
ontdekken → ervaren → talent zichtbaar
4. Talent ontwikkelen: Talenten erkennen en ontwikkelen
Mei - juliTalenten ontdekkenWat eerder spelenderwijs ontstond, krijgt nu meer richting.Talenten ontdekkenKinderen leren benoemen wat zij leuk vinden en waar zij goed in zijn. Ze ontdekken hoe hun talent gebruikt kan worden om iets voor de natuur te betekenen.
Activiteiten:
- gerichte observaties uitvoeren;
- resultaten presenteren;
- onderzoekjes doen;
- samenwerken aan natuurprojecten;
- reflecteren op eigen interesses.
Hier groeit betrokkenheid.
interesse → ontwikkeling → verantwoordelijkheid
Van ontdekker naar boswachter
Niet iedereen wordt later boswachter. Dat hoeft ook niet.
Sommige kinderen worden onderzoeker, boer, docent, vrijwilliger, terreinbeheerder of natuurliefhebber. Anderen kiezen een heel ander beroep maar blijven betrokken bij hun omgeving. Wat belangrijk is, is dat kinderen leren kijken, begrijpen en verantwoordelijkheid nemen.
Boswachters onderscheiden zich niet alleen door wat zij weten, maar vooral door hun betrokkenheid bij natuur en landschap. Die betrokkenheid begint vaak al jong.
Met ontdekken.
Met vragen stellen.
Met iemand die je inspireert.
De rol van volwassenen
Kinderen ontdekken de natuur niet alleen.
Ouders, leerkrachten, grootouders, vrijwilligers, jagers, natuurbeheerders en andere betrokkenen vormen samen de omgeving waarin talent kan groeien.
Zij zijn degene die:
- kennis doorgeven;
- ruimte maken voor verwondering;
- vragen stimuleren;
- fouten laten maken;
- ontwikkeling begeleiden.
Net zoals een jonge ree opgroeit in een omgeving die daarvoor de juiste voorwaarden biedt, ontwikkelen kinderen hun talenten wanneer volwassenen daarvoor ruimte creëren.
Een nieuwe generatie
Wanneer kinderen hun ervaringen delen, begint opnieuw een nieuwe cyclus. Wat vandaag wordt ontdekt, wordt morgen doorgegeven.
Zo ontstaat een nieuwe generatie mensen die de natuur begrijpt, waardeert en helpt beschermen. Misschien wordt daaruit wel een toekomstige boswachter geboren.
Maar belangrijker nog: een mens die heeft geleerd om aandacht te hebben voor de natuur en voor alles wat daarin leeft. 🌳🦌