Beheren populatie reeën

Duurzaam beïnvloeden van populaties in het wild levende dieren, zoals reeën, betekent dat we populaties beheren op een manier die aansluit bij de behoeften van vandaag, zonder toekomstige generaties in gevaar te brengen. Het draait om het vinden van een balans tussen ecologische, economische en sociale belangen — een balans waarin zowel dieren, natuur en mensen veilig kunnen samenleven.

🌱 Kernprincipes van duurzaam beïnvloeden

1. Behoud van biodiversiteit
   Het beschermen van de leefomstandigheden van verschillende soorten, inclusief hun leefgebieden. Wanneer leefomstandigheden gezond zijn, blijven ook populaties gezond.
2. Langetermijnvisie
   Goed faunabeheer kijkt verder dan korte termijndoelen. Het gaat om maatregelen die ook in de toekomst nog werken, zodat populaties stabiel en natuur veerkrachtig blijven.
3. Maatschappelijke betrokkenheid
   Effectief beheer vraagt om samenwerking: tussen terreinbeheerders, grondgebruikers, eigenaren, overheden, wegbeheerders en het brede publiek.
4. Duurzaam gebruik van hulpbronnen
   Dieren, planten, water, bodem en natuur zijn niet onbeperkt. Duurzaam beheer voorkomt uitputting en bewaakt de kwaliteit van het landschap.

🌾 Voorbeelden van duurzame toepassingen in het reeënbeheer

1. Kennis verzamelen, delen en samenwerken
   Door lokale gemeenschappen, agrariërs en natuurbeheerders actief te betrekken, ontstaat wederzijds begrip en worden maatregelen beter uitgevoerd en beter gedragen.
2. Gebruik van technologie
   Warmtebeeldcamera’s bijvoorbeeld onder drones helpen bij het opsporen en doorgeven van flora en fauna zoals reekalveren vóór dat de maaimachine gaat maaien. Dit helpt kansen signaleren, voorkomt onbedoelde schade en vergroot de veiligheid voor dieren.
3. Verbeteren van leefomgevingen
   Door overgangen tussen landbouw en natuur te vergroenen — bijvoorbeeld door deze kruidenrijk te laten worden en over te laten gaan in struiken en bosranden — krijgen onder andere reeën meer rust, dekking en voedsel.
4. Ecoducten, faunabruggen en rasters
   Deze infrastructuur oplossingen voorkomen versnippering, helpen reeën veilig oversteken en vermindert verkeersslachtoffers. Dat verhoogt zowel dierveiligheid als verkeersveiligheid.
5. Adaptief beheren van reeënpopulaties
   Niet de dichtheid van diersoorten staat centraal, maar het halen van concrete beheerdoelen: verkeersveiligheid, schadepreventie, gezondheid van de populatie, balans met het landschap.

🦌 Beheermaatregelen: waarom en wanneer?

Sinds het ree in Nederland van beschermde soort naar beheerde soort is verschoven én het landschap natuurvriendelijker is ingericht, zijn de aantallen reeën sterk toegenomen.
Dat vraagt soms om maatregelen die gericht zijn op:

• Beschermen
• Weren
• Verplaatsen
• of (onder voorwaarden) doden

Welke maatregel passend is, hangt af van de beheerdoelen van beheerders in de faunabeheereenheden. In hun faunabeheerplannen beogen zij een planmatige, samenhangende en gebiedsgerichte aanpak in het faunabeheer.

Voorbeeld van een belangrijk doel: minder wildaanrijdingen

Dit kan worden bereikt door:

• Beïnvloeden van de leefomgeving (waarschuwen, zichtlijnen, oversteekplaatsen, begroeiing,)
• Betere monitoring en gegevensregistratie
• Het combineren van maatregelen in een gebiedsaanpak
• Beïnvloeden van aantallen reeën

De huidige aanpak biedt hierbij nog niet altijd voldoende instrumenten. Een goede onderbouwing van beheer belangrijk om de juiste instrumenten te kiezen en overbodige wetgeving te signaleren en voorkomen.

Afhankelijk van de doelstelling van een terreinbeheerder kunnen beheermaatregelen nodig zijn om de reeën te beschermen, te weren, te krijgen of te doden. Eén van de doelen kan zijn het verminderen van het aantal Wildaanrijdingen. Dat kan met name door het beïnvloeden van de leefomgeving maar ook door het beïnvloeden van het aantal reeën. De huidige wetgeving biedt daarvoor onvoldoende hulpmiddelen. Essentieel is de behoefte om het beheer te onderbouwen.  Dat vraagt om registreren van essentiële informatie in een herbruikbaar format voor de gegevens.  

De belangen rond het ree
Natuurbeheerders en grondgebruikers hebben een groot belang bij een aanvaardbare dichtheid aan gezonde reeën. Zij vinden het boeiend om alle ins en outs van dieren te kennen en schromen niet om maatregelen te nemen. De beheerders zijn verenigd in Wildbeheereenheden en hebben een direct belang bij het goed beheren van flora en fauna. Zij zouden zichzelf en wij hen voortdurend de vraag kunnen stellen: Gaat het goed met de reeën in mijn gebied, mijn omgeving, in Nederland en hoe kunnen we de beheermethode verbeteren. Dat gebeurt ook. Daarbij denken zij enerzijds aan het beheer van de leefomgeving en anderzijds aan de reeën. De motivatie om dat te doen is tegenwoordig gefundeerd op het voorkomen van wildaanrijdingen, schade aan belangen van derden en ongewenste ontwikkelingen in de populatie.

De belangrijkste stap die zij hebben genomen is het uitgangspunt: Het ree is beschermd tenzij ... Dat onder voorwaarden Jagen heeft voor reeën geleid in een gecontroleerde uitbreiding van de populatie. Helaas is daardoor het directe belang van de beheerder verschoven naar die van de omgeving. En is er daardoor een risico dat de motivatie om de vraag "Gaat het goed met de reeën?" niet kan worden beantwoord.

Dat heeft geleid tot de vraag om bruikbare hulpmiddelen zoals draagkracht bepalen, betere schattingen van aantallen reeën en betere indicatoren voor de ontwikkeling van de populatie. Met name de methoden die gebaseerd zijn op het Wegen en meten van de gezondheid/conditie van het ree (methoden Smith en Poutsma) en het bepalen van de draagkracht van de leefomgeving (methoden de Achterhoek, van Haaften) zijn veel toegepast. Tegenwoordig ligt de focus meer op Adaptief beheren. Daarom zijn er handreikingen gemaakt voor het beheer van reeën. Deze kunnen leiden tot een periodieke vergunning op basis van een faunabeheerplan en jaarlijks terugkerende cycli van inventariseren, plannen maken, uitvoeren. De vergunning periode wordt afgesloten met een evaluatie van het faunabeheerplan van het betreffende deelgebied, vaak de betreffende provincie.

Naast het beheer zoals hierboven geschetst zijn er ook lokaal beheerders die streven naar vergaand zelfregulerende natuur. De meest vergaande vorm is die rond kwaliteit van de bodem en dien ten gevolge maximaal aantal grote grazers dat ontstaat. Een veel besproken voorbeeld zijn de Oostvaardersplassen. De leefomstandigheden nemen in zo’n gebied zodanig toe en af dat de dieren in aantal toenemen en sterven zodanig dat een soort als een ree in aantallen snel sterft en verdwijnt bij gebrek aan migratie mogelijkheden.