Laad de video: Wolven in Nederland
http://www.over-reeen.nl/Portals/0/video/Wolven_in_Nederland_256.jpg Geproduceerd door: EntingFilms voor Vara
Dit item heeft EntingFilms in 2009 gemaakt voor de VARA.Toen was de wolf in het nieuws omdat ze in de buurt van de Nederlandse grens waren gesignaleerd. De wolven in deze video zijn in Duitsland gefilmd. Half september 2011 is de wolf voor het eerst weer in Nederland gesignaleerd. De wolf... is terug.
19-09-2011

Bij veel natuurliefhebbers leeft er een diep verlangen naar complete, oorspronkelijke natuur. Een natuur waar ecologische processen kunnen plaatsvinden. Reeën zijn daarin buit voor vleeseters. Ook wel predatoren genoemd. Predatie is een belangrijk ecologisch proces dat invloed heeft op de leefbaarheid van een bepaalde omgeving.

Vlees wordt gegeten door carnivoren en omnivoren. Dat waren, in Nederland, de bruine beer, het wilde zwijn, de mens, de wolf, de lynx en enkele grote roofvogels.

Er zijn geen aanwijzingen dat vleeseters zoals wilde zwijnen reeën jagen. het komt wel voor dat wilde zwijnen een ree, waarvan de natuurlijke mogelijkheden om te vluchten niet optimaal zijn, opeten. Over het algemeen zijn dat heel jonge reeën die gevonden worden of zwakke reeën die bijna dood zijn. De oorzaak voor het zwak zijn van zo een ree is vaak ziekte, gebrek aan voedsel of bijvoorbeeld het gevolg van een aanrijding of jagen.

Het probleem bij het terug laten komen van meer natuurlijke processen is dat vrijwel niemand die roofdieren in zijn achtertuin wil. De vraag is steeds of het samenleven van die grote vleeseters en de mens als een bedreiging of als een kans moest worden gezien, bijvoorbeeld om het ree aan natuurlijke bejaging bloot te stellen. De kans dat dit gaat gebeuren is jaar op jaar toegenomen sinds het ree als beschermde diersoort is beheerd. Dat heeft gezorgd voor een enorme toename en verspreiding van de aantallen reeën in Nederland. Dezelfde benadering van de lynxen, wolven en bruine beren heeft in Europa gezorgd voor meer dieren en een groter wordend gebied waar zij weer voorkomen. 

In hoeverre mensen de concurentie en terugkeer van deze soorten accepteren is nog een grote vraag. Natuurontwikkeling brengt met zich mee dat deze soorten min of meer vanzelf opduiken bijvoorbeeld de wolf die Noord=Oost Nederland in maart 2015 heeft bezocht. Dat de wolf ook weer terugkeert in ons land staat inmiddels vast. Op verzoek van het Faunafonds onderzochten Ark Natuurontwikkeling en Van Bommel Faunawerk daarom welke maatregelen het beste werken om het doden van schapen door wolven te voorkomen. Daarnaast zijn alle consulenten van het Faunafonds, onderdeel van BIJ12, sinds maart 2016, wolvenexperts. Dat houdt in dat zij wolvensporen en schade veroorzaakt door wolven kunnen herkennen en DNA-monsters kunnen nemen. Zij volgden daarvoor een instructiebijeenkomst bij Alterra en een vijfdaagse cursus in Duitsland. De vijfdaagse cursus werd georganiseerd door het bureau Lupus (Duitsland), expert op het gebied van wolven. Het Faunafonds onderhoud goede contacten met dit Duitse bureau.

Soortgelijke ontwikkelingen zijn te verwachten voor Lynx.

Ursus arctos

Afbeelding: Bruine-beer

De bruine-beer komt in de Scandinavische landen, Oost- en Midden-Europa en in Rusland in grote aantallen voor. Sinds de Tweede Wereldoorlog is de stand in Europa met drie procent per jaar gegroeid terwijl de beer vrijwel overal bejaagd wordt. In Europees Rusland leven er ongeveer 30.000, in Scandinavië ongeveer 4000 en in de rest van Europa ongeveer 16.000. Buiten Rusland leven de meeste beren in de Karpaten, een ruige bergketen die dwars door midden Europa loopt.

Spanje en Italië hebben enkele kleine populaties. In Siberisch Rusland leven ongeveer 11.000 bruine beren, die weinig problemen geven. Rusland heeft een afschot plan voor ongeveer 10.000 beren per jaar (7% van de populatie), waarvan er 4000 worden geschoten. De stand neemt nog steeds toe. Beren eten overwegend vegetarisch voedsel (93%). In een gebied met veehouderij kunnen ze de smaak van schaap of koe te pakken krijgen en enorme slachtingen aanrichten. Bijenkorven zijn ook een geliefd doel. Daarnaast kunnen beren een gevaar vormen voor de mens. Jaarlijks worden in midden- en Oost-Europa tientallen mensen (bijv. paddenstoelenzoekers) door een beer gedood.

De predatie van beren op jachtwild is beperkt. Illegaal afschot ter bescherming van de wildstand is nihil. In een land als Kroatië waar meer dan duizend beren leven, houden ze de beren weg uit de bewoonde en agrarische gebieden door slachtafval en kadavers in de bergbossen neer te leggen. Overlast wordt zo vermeden. In zowel Scandinavië als midden- en Oost-Europa zijn de geschikte biotoopen volledig bezet. Verdere uitbreiding van de stand in midden Europa zal leiden tot een trek naar het dichtbevolkte West-Europa. Dat zal grote problemen opleveren. In een aantal landen worden de beren geclassificeerd op basis van het gevaar en de overlast die ze opleveren. Daarop wordt dan het selectieve afschot gebaseerd.

Een biologisch verantwoorde selectie van afschot beren of "oogstberen" ter stabilisatie van een populatie blijkt niet eenvoudig. Het schieten van een grote (trofee) beer is mogelijk schadelijk voor de populatie, omdat daardoor minder sterke exemplaren zich voortplanten. Als een volwassen mannelijke beer wordt geschoten, zal de beer die bij de berin zijn plaats inneemt, vaak de onvolwassen jongen van zijn voorganger doden. Bij leeuwen is dat een bekend verschijnsel de trofeejacht wordt daar selectief alleen op zeer oude mannelijke leeuwen gejaagd die aan uiterlijke kenmerken herkenbaar zijn en niet meer meedoen aan de voortplanting. Bij de Bruine-beer is nog veel onderzoek nodig om de stand zo verantwoord mogelijk te kunnen beheren

Lynx lynx

Afbeelding: lynx

De lynx is een kat zo groot als een middelgrote hond. Hij leeft in de bergwouden van Europa en Azië. Zijn prooi bemachtigt hij hoofdzakelijk via de aanzit, door zijn prooi vanaf een tak of rots te bespringen. Naast kleine zoogdieren zijn reeën een belangrijke prooi. Verschillende sprekers melden dat een links 50 tot 70 hoefdieren per jaar dood, voornamelijk ree.

Een lynx populatie groeit snel onder gunstige omstandigheden. In Zwitserland en Duitsland was de lynx uitgestorven, maar is weer uitgezet. De Duitse populaties in de Harz en het Beierse Nationale Park zijn stabiel.

In Zwitserland leeft de lynx nu in alle kantons en de stand breidt zich verder uit naar Frankrijk. In deze landen is de lynx volledig beschermd. In de meeste Midden- en Noord-Europese landen is de stand goed en is er een beperkt afschot. Noorwegen, Zweden en Finland kennen een gezamenlijk bestand van 2800 stuks en het jaarlijks afschot bedraagt 300 stuks.

Lees het Wetenschappelijkonderzoek naar verspreiding Status and conservation of the Eurasian lynx in Europe in 2001.
Of bekijk het leven van de lynx in een National Geographic documentaire

Lupus lupus

Afbeelding: wolf

De wolf komt op het dichtbevolkte westen na, overal in Europa voor. Daarbij is sprake van een trek naar het Westen. Wolven kunnen grote afstanden overbruggen.

In de Baltische staten had de kerk bepaald dat wie 11 wolven had geschoten, rechtstreeks naar de hemel ging. Vroeger had men kortom niet veel op met wolven. Sinds betrekkelijk korte tijd neemt het aantal wolven in Europa snel toe. In Nederland is voor het eerst sinds 116 jaar in 2013 wolf dood gevonden langs de straat. Uit eindelijk bleek het een, vermoedelijk, ergens anders gedode wolf te zijn.

De Russische autoriteiten vinden dat er een te grote populatie aan wolven (ruim 40.000) is ten opzichte van het bestand aan wilde hoefdieren. Het beheerplan wordt er onvoldoende uitgevoerd. Uit onderzoek weet men dat iedere 10 jaar wolven uit Rusland naar Noorwegen trekken (1100 km.)

In de Baltische landen leven er nu ongeveer 1000, die actief beheerd worden en weinig problemen opleveren. In de Scandinavische landen breidt het aantal wolven zich vanuit het oosten sterk uit. Finland heeft nu 30 roedels wolven (ongeveer 150 stuks) en wil terug naar 25 roedels. Het prille bestand aan wilde rendieren is inmiddels bijna weer verdwenen.

Duitsland heeft inmiddels diverse roedels. Waarvan de jongen inmiddels tot in Nederland uitzwermen. Ook in het oosten van Frankrijk zijn wolven gesignaleerd.

Noordwest-Spanje heeft een populatie van ongeveer 1500 wolven. De populatie wordt daar beheerd, waarbij de provincie de afschotquota bepaalt.

Zowel in Italië als Griekenland leven 600 wolven, die volledig beschermd zijn. Gedupeerde veehouders ontvangen daar schade-uitkeringen.

In veel landen is de wolf momenteel volledig beschermd waarbij men in sommige landen de populatie door populatiebeheer inclusief beheersjacht op peil probeert te houden.

Het aantal wolven was een ecologisch probleem (te weinig wolven), inmiddels vormt hij een sociaal-economisch probleem (op sommige plaatsen veel wolven).