Laad de video: Video: Patrijs!
http://www.over-reeen.nl/Portals/0/video/Heggenbeheer_voor_perceelranden_256.jpg Geproduceerd door: Brabants Landschap
Brabants Landschap presenteert natuur dichtbij huis. 2013 was het jaar van de Patrijs.

28-10-2013

Wees zuinig op bermen en randen!

Erg belangrijk in winter en voorjaar, de ruigte van struweel en kruiden tot 2 meter.

Zomen zorgen voor geleidelijke overgang van cultuurgrond via de zoom van kruidachtige planten, naar de mantel met heesters om te eindigen in bosrand en bos waar de boomsoorten domineren.

afbeelding: Locatie voor randenbeheer weiland in bosrijk gebied

Uit ontelbare waarnemingen in het buitengebied is veel inzicht in het gebruik van landschapselementen ontstaan. Een van de vele bevindingen is dat ruwe plekken, struweel, hoekjes met doorgegroeid gras, ruigtekruiden en bloeiende planten veel boeiender zijn als eentonige cultuurgronden van akkers en weiden. Vooral ook zo boeiend omdat ook door de dierenwereld die zich daar schuilt houdt en vermeerdert. Ook bossen zijn voor dieren eigenlijk saai. Want, hoewel in de eerste jaren vele dier- en plantensoorten profiteren van de ruimte, lucht en het licht verdwijnt die variatie in soorten en bijbehorende dynamiek al snel als de bomen met hun schaduw het bos domineert.

In de randen en open plekken van percelen is echter de dynamiek, daar is het dierenleven. Daar kan voor de fauna dan ook het afnemen van aantallen dieren en -soorten worden gestopt. Wij pleiten daarom voor biotoop verbeteren door het beheer van op dieren ingerichte en beheerde zomen met natuurmengsels van kruidachtige planten en mantels van heesters en struiken, niet zijnde hakhout!

De scherpe overgangen in ons eentonige productielandschap, worden doorbroken als we langs landbouwpercelen, groenstroken of bos, randen met voedsel en voor beschutting, accepteren en beheren. Bij voedsel kunt u in dit geval naast kruidachtige delen van planten ook denken aan nectar uit bloemen. Door de aanleg van dergelijke randen ontstaat ook een netwerk van biotopen met voor wilde dieren noodzakelijke eerste levensbehoeften. Deze vormen daardoor interessante verbindingen naar andere gebieden, zogenaamde verbindingszones. Dat zijn ook plekken waar mensen graag van genieten.

Jaar op jaar worden daarom, veelal uit eigenbelang, door boeren, boswachters, imkers, jagers en andere natuurbeschermers leefomstandigheden beheerd waardoor wilde dieren zich kunnen handhaven. Om deze praktisch en efficiënt te realiseren, hebben zij geschikte percelen, tijd en selecties van plantenzaadmengsels nodig. Alleen dan kan de noodzakelijke variatie in voedsel en beschutting tot stand komen.

Bovendien wordt door de aanleg van de randen, in eentonige landbouwproductiegebieden, het landschapsbeeld gebroken en ontstaan er kwaliteiten voor het leven van planten en dieren. Zo ontstaat er variatie in landschap en in diersoorten. Juist in die, met dit doel beheerde, randen en percelen voorzien natuurmengsels met aantrekkelijke soorten, in de eerste levensbehoeften van bijen, vlinders, vogels, knaagdieren en grote hoefdieren. Je kunt daarbij denken aan kruiden, granen, vlinderbloemigen, koolsoorten, grassen, enzovoorts.

Tenslotte voorkomt de aanleg en het beheer van aantrekkelijke zoomen en mantels, ver weg van de doorgaande wegen, dat de dieren onnodig langs en op de weg naar voedsel en mineralen zoeken.

Of het nu om smaakvol voedsel voor de dieren gaat, om beschutting voor de dieren of een verbindingszone naar een nieuw leefgebied, beheerde randen met daarin, weloverwogen plantensoorten, zorgen voor succes. Onze grootste inheemse wilde diersoorten zoals het ree, vindt die randen net zo interessant als de enkele centimeters grote dwergmuis die zelfs haar hangende bolvormige nest, in de aangeboden vegetatie bouwt. Daar genieten niet alleen de wilde dieren van maar zeker ook de mensen, zeker als men de dieren ziet. Een te overwegen neveneffect kan dan ook zijn om mensen op gepaste afstand naar deze variant van het natuurtheater te laten kijken en genieten.

Plannen

  • Perceelkeus voor randenbeheer
  • Gesprekken met grondgebruiker en/of eigenaar
  • Nemen van bodemmonsters voor bepalen zuurgraad en voedingstoestand

Ontwikkelen

  • Kies voor éénjarige cyclus of overjarige cyclus
  • Overweeg sinusbeheer i.v.m. voedsel voor kuikens 
  • Regel ondersteuning door partners en machines
  • Maak en handhaaf bemestings- en bekalkingsadvies

Beheren

  • Bereid het perceel voor
  • Beheer de aangrenzende mantel
  • Kies het plant- en/of zaaigoed
  • Bemest doelgericht het perceel
  • Bereid de grond voor
  • Zaai en plant
  • Beheer het perceel conform beheerplan

Waar vind je land?

De leefomstandigheden voor onze wilde dieren verbeteren zou de eervolle taak van ons allemaal moeten zijn. Tot nu toe verplicht de wet de jachthouder, grondeigenaar en of grondgebruiker om een redelijke stand van het in zijn veld aanwezige wild te handhaven dan wel, bij het ontbreken daarvan, te bereiken en om schade door in zijn veld aanwezig wild te voorkomen.

afbeelding: Locatie voor randenbeheer weiland in bosrijk gebied

De mogelijkheden om de leefomstandigheden voor het wild te verbeteren zijn bijna eindeloos. Aan een optimaal wildbeschermingsgebied voor de kleine wilde dieren en grote wilde hoefdieren worden daarbij specifieke eisen gesteld. Deze te realiseren en daarvoor de juiste plek te vinden en veilig te stellen is zeker geen eenvoudige opgave. We willen u daarom een aantal belangrijke tips geven:

  • Verzamel adressen, kaarten en eigendomsgegevens
  • Markeer potentiële locaties en gebieden in uw omgeving. Dat kunnen zijn; heggen, singels, bosjes, taluds, kleine ruigten, drassige of schaduwrijke landbouwgrond, maaipaden, kapvlaktes, enzovoort
  • Alle locaties langs drukke straten, spoorrails of oppervlakten die het wild over doorgaande wegen lokken kunt u beter gelijk schrappen.
  • Inventariseer markt conforme prijzen om akker- of weiland te huren of pachten.
  • Wildakker of Wildweide? Welk mengsel? De analyse op basis van de catalogus uitvoeren.
  • Met alle bovenstaande informatie gaat u naar de grondgebruiker of -eigenaar. Kies daarvoor een geschikt moment, bijvoorbeeld in de wintermaanden. Belangrijke argumenten bij de onderhandelingen zijn ook het terugdringen van de wildschade en verkeersslachtoffers door afleiding en de blijvende waarde voor andere grondgebruikers van hetzelfde gebied.

Wie betaalt de huur, het onderhoud, het zaad en mogelijk zelfs de misoogst?

  • Inventariseer bij de lokale wild-, faunabeheereenheid of organisatie voor agrarisch natuurbeheer naar lokale subsidieregelingen.
  • Vraag landelijk jagers-, natuurbescherming- en landbouworganisaties naar regionale en nationale subsidieregelingen.

Maar wees voorzichtig. Dubbel subsidies ontvangen is niet toegestaan. Vraag daarom, in gebieden waar al gebruik wordt gemaakt van overheidsbijdragen, nooit extra geld aan.

Als dit tot niets leidt dan blijft niets anders over dan de biotoopverbetering zelf te betalen. Daarbij kun je de steun vragen van andere gebruikers van het gebied bijvoorbeeld recreanten, fotografen, imkers en/of jagers.

Elke beheerder van landerijen kan natuur beheren binnen de bedrijfsvoering. Maar als dit negatieve invloeden heeft op de inkomsten zorgen die ervoor dat niet het beste resultaat wordt bereikt. Met name het onttrekken van de gronden aan het totale areaal te bemesten oppervlakte en het niet beschikbaar zijn van adequate adviezen voor beheer belemmeren het natuurbeheer.

Agrarisch natuurbeheer of: 'Boerenland in boerenhand' is om deze redenen tot stand gekomen. Onder andere door het, sinds 1986, promoten van natuurbeheer door particuliere eigenaren en beheerders door de Stichting Beheer Natuur en Landelijk gebied . In 1998 is door het ministerie van Landbouw Natuurbeheer en Visserij erkent dat ook particuliere eigenaren en beheerders, waaronder boeren, natuur in het landschap beheren en ontwikkelen.

Die drempel tegen natuurvriendelijk boeren in combinatie met de erkenning dat iedereen natuur kan behouden, beheren en ontwikkelen heeft er toe geleid dat in 2000, onder de naam Programma Beheer, natuurbeheer door boeren gesubsidieerd werd. Dit programma biedt boeren en landgoedeigenaren de mogelijkheid om natuur te beheren binnen de gangbare bedrijfsvoering. Natuurbeheer is hierdoor niet alleen voorbehouden aan organisaties die natuur voor ons beheren zoals Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten of Provinciale Landschappen maar aan alle beheerders van landerijen in Nederland.

In 2014 staat in de Rijks Natuurvisie:"Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw is agrarisch natuurbeheer onderdeel van het natuurbeleid van de rijksoverheid. Dit beheer kan een belangrijke bijdrage leveren aan het behoud van natuur- en landschapswaarden in het agrarisch gebied, zoals de instandhouding van Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten. In het Natuurpact is de regie van het agrarisch natuurbeheer aan de provincies toegedeeld. Doordat het instrumentarium zich richtte op de kleine schaal van individuele bedrijven was het onvoldoende effectief, en duur in de uitvoering. Daarom streeft het kabinet naar een nieuw stelsel , waarin wordt gewerkt met doelen voor een groot gebied en met collectieven van agrariërs die samenwerken en kennis delen met andere betrokken partijen in zo’n gebied: natuur- en landschapsorganisaties, bewoners en bedrijven. De omschakeling naar een collectief model van agrarisch natuurbeheer vraagt veel van alle betrokkenen en zal naar verwachting in 2016 zijn beslag kunnen krijgen."

Tot dan gelden echter de huidige regelingen:
De Provinciale Subsidieregeling Agrarisch Natuurbeheer (PSN) is de regionale uitvoering van het 'Programma Beheer'. De grondgebruiker kan via Provinciale Subsidieregeling Agrarisch Natuurbeheer, subsidieaanvragen voor het instand houden of ontwikkelen van 'pakketten'. In die pakketten is precies omschreven welke natuur ontwikkeld wordt, welke natuurontwikkeling er plaats vindt en/of welke beheersvoorschriften gelden. Zo kan een bepaalde hoeveelheid plantensoorten vereist zijn, of mag er in bepaalde perioden niet gemaaid worden. De pakketten gelden steeds voor tijdvakken van zes jaar.

Omdat het provinciale pakketten betreft, kunnen de provincies besluiten bepaalde pakketten niet open te stellen. Het pakket 'Natuurbraak' is bijvoorbeeld niet opengesteld in de provincies Friesland, Drenthe, Overijssel, Noord-Holland en Zeeland. Gelukkig zijn er andere pakketten die in genoemde provincies wel opengesteld kunnen zijn en ook interessant zijn voor de fauna zoals reeën, bijvoorbeeld 'faunarand', 'patrijzenrand', 'grauwe kiekenrand', 'om en om graan', '5 van de 6 jaar gaan', 'akkerfloraranden' en 'hamsterpakket'.

Als voorbeeld werken we hier het pakket 'natuurbraak' verder uit:
De (on) mogelijkheden van pakket 'Natuurbraak'

Hieronder volgt een overzicht van de eisen van het pakket 'Natuurbraak' die uit de catalogus van de dienst regelingen is overgenomen. Beheerpakket 28b: Natuurbraak (vergoeding € 172 per hectare per jaar):

  1. De beheereenheid is in gebruik als bouwland.
  2. In die beheereenheid komt, in elk jaar van het tijdvak waarvoor subsidie is verleend, volgende begroeiing voor:
    a. Een natuurbraakmengsel dat bestaat uit tenminste twee grassoorten, een graansoort en twee kruiden soorten;Het natuurbraakmengsel wordt in ieder geval ingezaaid in het 1e en in het 4e jaar van het tijdvak, uiterlijk op 15 mei van het desbetreffende jaar.
    b. grasachtige vegetaties;
    c. of kruiden. De grasachtige vegetaties en kruiden mogen ontstaan door inzaai dan wel spontane ontwikkeling.
  3. Het is niet toegestaan de bewerkingen uit te voeren met als doel de beheereenheid onberoerd gelaten.
  4. De beheereenheid wordt tenminste twee keer per jaar gemaaid, waarbij het maar zelden niet wordt afgevoerd. De stoppellengte is tenminste 10 cm. 50% van de oppervlakte van de beheereenheid wordt gemaaid in de periode van 15 juli tot en met 14 augustus en 50% van de oppervlakte van de beheereenheid wordt gemaaid in de periode van een november tot en met 31 december. Buiten deze periode is maaien niet toegestaan.
  5. Het is niet toegestaan de Beheereenheid te beweiden, te bemesten of van bagger te voorzien.
  6. Mechanische en chemische onkruidbestrijding is niet toegestaan, met uitzondering van pleksgewijze mechanische bestrijding van Akkerdistel, Jakobskruiskruid, Kweek of Ridderzuring.
  7. De beheereenheid is tenminste 0.5 ha groot en tenminste 5 m breed.

Aan de slag:
U kent vast wel moeilijk bewerkbare of beschaduwde hoekjes in uw veld waar de akkerbouwer weinig tot geen rendement haalt. Dat zijn de locaties die het eerst in aanmerking komen voor het pakket 'Natuurbraak'. Dat komt onder andere omdat het een duurzame toestand is in de beheerde eenheid. Omdat het pakket voor zes jaar geldt kunnen die plekken/stroken goed bestemd worden als faunaranden. Overtuig de grondgebruiker ervan dat het natuurbraak- of kruidenmengsel o.a. voor de fauna veel interessanter is dan gras.

Houd er rekening mee dat de totale oppervlakte 'Natuurbraak' minstens 1 ha moet zijn omdat de dienstregelingen aanvragen voor Programma Beheer van minder dan € 170 (per hectare per jaar) niet in behandeling neemt. Samenwerking kan in dit geval lonend zijn. Wellicht is het een idee om als jachtcombinatie, of beter nog als wildbeheereenheid, het verschil in kostprijs tussen het gras en het natuurbraak- of kruidenmengsel te betalen. Zo krijgen de beheerder, de wildbeheereenheid en U voor de periode van minstens 6 jaar een mooie groene strook waarvan vooral de flora en fauna voordeel hebben.

Voor meer informatie over:

Laad de video: Video: Heggenbeheer voor wild (Duits ingesproken)
http://www.over-reeen.nl/Portals/0/video/Heggenbeheer_voor_perceelranden_256.jpg Geproduceerd door: Wildmeister (DJV)
Hoogste kwaliteit levensomstandigheden krijgen gebaseerd op ervaringen van experts. Thomas Berner vertelt, in het Duits, wat de beheerder van boerengeriefhout, singel of heg kan doen om deze aantrekkelijk te maken en houden voor wilde dieren.

8-1-2015
Laad de video: Video: De wilde dierenheg/-singel (Duits ingesproken)
http://www.over-reeen.nl/Portals/0/video/Natuurmengsels_voor_perceelranden_256.jpg Geproduceerd door: Wildmeister (DJV)
Thomas Berner vertelt, in het Duits, welk beheer en welke natuurzaadmengsels toegepast kunnen worden om akker- en perceelranden nog aantrekkijker te maken voor wilde dieren. Hoogste kwaliteit levensomstandigheden gebaseerd op ervaringen van experts.

8-1-2015