Beheren natuurrijk landschap

Beschrijf per element welke functie het heeft voor voedsel, water, rust, dekking en verbinding. Noteer ook wanneer afzondering juist onderdeel is van de waarde van het element, bijvoorbeeld bij cultuurvolgende soorten die gebonden zijn aan erven, kleine bosjes, overhoeken, poelen of geïsoleerde struwelen. Leg daarnaast vast welke historische functie het element had, welk beheer daarbij hoort en welke termen consequent worden gebruikt. Zo ontstaat een beheerplan dat niet alleen maatregelen opsomt, maar uitlegt waarom die maatregelen nodig zijn.

• Wat is de huidige functie van het element?
• Welke historische of landschappelijke betekenis heeft het?
• Draagt het bij aan voedsel, water, rust, dekking of verbinding?
• Is verbinding nodig, of is juist behoud van een kleinschalige geïsoleerde plek gewenst?
• Welke beheermaatregel is nodig en wanneer?
• Welke delen blijven bewust ongemoeid?
• Hoe wordt de samenhang met naastgelegen elementen versterkt?

Principes

• Werk gefaseerd: beheer nooit alles tegelijk, zodat voedsel, rust en dekking aanwezig blijven.
• Behoud overgangen: zoom- en mantelvegetaties zijn vaak soortenrijker dan harde grenzen.
• Stuur op variatie: combineer verschillende hoogtes, leeftijden, dichtheden en soorten.
• Behoud historische structuren: oude vormen van gebruik geven richting aan passend beheer.
• Maak verbindingen: verbind elementen tot corridors en stapstenen in het landschap.
• Sla geïsoleerde plekken niet over: afzonderlijke erven, poelen, struwelen of kleine bosjes kunnen juist kernplekken zijn voor cultuurvolgende soorten.
• Voorkom eenvormigheid: te strak, te intensief of te gelijktijdig beheer vermindert natuurwaarde.

Waarom zijn ze belangrijk?

Heggen en hagen vormen lijnvormige verbindingen door het landschap. Ze bieden voedsel, rust, dekking, nestgelegenheid en overwinteringsplaatsen. Het verschil zit vooral in breedte en beheerintensiteit: heggen zijn smal en vaak jaarlijks geknipt, hagen zijn breed en extensief.

Beheer deze elementen met regelmaat. Vermijd intensieve begrazing door rasters in relatie tot gewenste breedte op de juiste afstand te plaatsen.

Voedsel

• bloemen voor bestuivers;
• bessen en noten voor vogels;
• jonge scheuten voor reeën.

Rust

• beschutting tegen wind;
• veilige verblijfplaatsen voor kleine dieren.

Dekking

• dekking tijdens verplaatsingen;
• schuilmogelijkheid voor jonge dieren.

Beheer

• werk gefaseerd;
• snoei niet alles tegelijk;
• behoud bloeiende en besdragende struiken;
• laat verschillende hoogtes ontstaan.

Waarom zijn ze belangrijk?

Struwelen behoren tot de meest waardevolle landschapselementen voor reeën. Ze combineren voedsel, rust en dekking op een relatief klein oppervlak.

Voedsel

• knoppen;
• bladeren;
• vruchten;
• jonge opslag.

Rust

• beschutte rustplaatsen;
• luwte tijdens slechte weersomstandigheden.

Dekking

• dichte begroeiing;
• veilige schuilplaatsen.

Beheer

• voorkom dat struweel volledig uitgroeit tot bos;
• verjong delen periodiek;
• zorg voor verschillende leeftijden naast elkaar;
• behoud variatie in soorten.

Waarom zijn ze belangrijk?

Bosranden zijn waardevol omdat open en gesloten leefgebieden elkaar ontmoeten. Een geleidelijke overgang van hoge bomen naar struiken, ruigte en kruidenrijke vegetatie levert voedsel, dekking en beschutte rustplaatsen.

Beheer mantel en zoom niet in één keer. Laat verschillende ontwikkelingsstadia naast elkaar bestaan en voorkom scherpe grenzen tussen bos en open terrein.

Voedsel

• kruidenrijke vegetatie;
• bloeiende planten;
• jonge scheuten.

Rust

• beschutte overgangszone.

Dekking

• snelle toegang tot dekking vanuit open terrein.

Beheer

• creëer een geleidelijke overgang van hoog naar laag;
• stimuleer struiken tussen bomen en grasland;
• beheer gefaseerd zodat verschillende ontwikkelingsstadia aanwezig blijven.